Mevzuat dayanağı
Etiket ambalaja basılacağı için hesap katmanındaki her sabit mevzuat metnine bağlanmıştır. Bu sayfa hangi sayının nereden geldiğini gösterir. Kod tarafındaki tam döküm depodaki docs/mevzuat.md dosyasındadır.
Kaynaklar
- Yönetmelik — Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği, RG 26.01.2017 / 29960 (mükerrer). mevzuat.gov.tr
- Kılavuz — T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü, “TGK Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği Kılavuzu”, ilk yayım 26.11.2024. tarimorman.gov.tr
- AB belgeleri — yalnızca teyit ve işlenmiş örnek kaynağı olarak: Komisyon Tolerans Rehberi (Aralık 2012, Table 4) ve QUID Bildirimi (2017/C 393/05). Çatışma hâlinde Yönetmelik ve Kılavuz esastır.
Enerji — Madde 37/(1) ve Ek-10
“Enerji değeri, Ek-10’da yer alan çevrim faktörleri kullanılarak hesaplanır.” Enerji ölçülmez, hesaplanır. Kodda kullanılan tablo:
| Bileşen | kJ/g | kcal/g |
|---|---|---|
| Karbonhidrat (şeker alkol hariç) | 17 | 4 |
| Şeker alkol (eritritol hariç) | 10 | 2,4 |
| Eritritol | 0 | 0 |
| Protein | 17 | 4 |
| Yağ | 37 | 9 |
| Salatrim | 25 | 6 |
| Etil alkol | 29 | 7 |
| Organik asit | 13 | 3 |
| Lif | 8 | 2 |
Tablo Ek-10’dadır, Ek-14’te değildir. Yönetmeliğin Ek-14’ü “beslenme bildiriminin zorunlu olmadığı gıdalar” listesidir.
Karbonhidrat ve lif — Madde 4/(ç) ve 4/(d)
Madde 4/(ç): karbonhidrat, “şeker alkol de dâhil olmak üzere, insan vücudunda metabolize olan herhangi bir karbonhidrat”. Madde 4/(d): lif, “insan ince bağırsağında sindirilemeyen, emilemeyen” polimerler.
Yani etikete yazılan karbonhidrat şeker alkol dâhil, lif hariçtir. Gıda kompozisyon veri tabanları karbonhidratı “farkla” verir (100 − su − protein − yağ − kül) ve bu değer lifi içerir. Gramaj lifi düşer; lif bilinmiyorsa değeri türetmez ve etiketi basılamaz işaretler.
Yuvarlama — Kılavuz md. 34, Tablo 3
Yönetmeliğin eklerinde yuvarlama tablosu yoktur; dayanak Bakanlık Kılavuzudur. (Yönetmelik Ek-13, referans alım oranı gösterimine ilişkindir.)
| Öğe | Miktar (100 g / 100 mL) | Yuvarlama |
|---|---|---|
| Enerji | — | en yakın 1 kJ/kcal |
| Yağ, Karbonhidrat, Şekerler, Protein, Lif, Polioller, Nişasta | ≥ 10 g | en yakın 1 g |
| < 10 g ve > 0,5 g | en yakın 0,1 g | |
| ≤ 0,5 g | “0 g” veya “<0,5 g” | |
| Doymuş yağ, Trans yağ, Tekli/Çoklu doymamış yağ | ≥ 10 g | en yakın 1 g |
| < 10 g ve > 0,1 g | en yakın 0,1 g | |
| ≤ 0,1 g | “0 g” veya “<0,1 g” | |
| Tuz | ≥ 1 g | en yakın 0,1 g |
| < 1 g ve > 0,0125 g | en yakın 0,01 g | |
| ≤ 0,0125 g | “0 g” veya “<0,01 g” |
Doymuş yağın eşiği 0,1 g’dır, 0,5 g değildir. Genel eşiği alt kategori yağlara uygulamak 0,2 g doymuş yağı “0 g” diye basmak olur.
Gösterim sırası — Ek-11 / Kılavuz md. 28
Enerji (kJ ve kcal) Yağ — doymuş yağ — trans yağ* — tekli doymamış yağ* — çoklu doymamış yağ* Karbonhidrat — şekerler — polioller* — nişasta* Lif* Protein Tuz
* işaretliler isteğe bağlıdır (Madde 36/2) ama eklenirse bu sıraya girer. Lif, proteinden önce gelir. Kılavuz md. 28: gıdada bir öğe bulunmasa bile satır tablodan silinmez.
İçindekiler ve QUID — Madde 22, 26 ve Ek-5
Bileşenler, üretim anında kullanılan miktara göre azalan sırada listelenir (Madde 22/1). Miktar bildirimi (QUID) Madde 26/(1) uyarınca şu hâllerde zorunludur: bileşen gıdanın adında geçiyorsa, etikette kelime/resim/grafikle vurgulanıyorsa, veya gıdanın tanımlanması için elzemse.
Mevzuatta “%25’i aşan bileşende QUID gerekir” diye bir kural yoktur. Yüzdeye bağlı tek eşik Ek-5’teki istisnadır: aroma amacıyla %2’nin altında kullanılanlar muaftır.
Ek-5 md. 4/(a): nem kaybeden gıdalarda yüzde, bileşenin son üründeki miktarına göre verilir. Bildirilen bir bileşen veya bildirilenlerin toplamı %100’ü aşarsa yüzde yerine “100 g son ürün için X g” yazılır.
Alerjenler — Ek-1 (14 kalem)
Madde 25/(1): Ek-1’deki alerjen adları bileşenler listesinde “punto, stil veya arka plan rengi” ile ayrılır. Ek-1’in ikinci sütunu hariç tutulan ürünleri sayar (buğday bazlı glukoz şurubu, rafine soya yağı, laktitol, balık jelatini gibi); Gramaj bunları alerjen saymaz.
- Gluten içeren tahıllar — Buğday (kılçıksız buğday ve kamut dâhil), çavdar, arpa, yulaf veya bunların hibrit türleri ve ürünleri
- Kabuklular (Crustacea) — Kabuklular ve bunların ürünleri
- Yumurta — Yumurta ve yumurta ürünleri
- Balık — Balık ve balık ürünleri
- Yerfıstığı — Yerfıstığı ve yerfıstığı ürünleri
- Soya fasulyesi — Soya fasulyesi ve soya fasulyesi ürünleri
- Süt (laktoz dâhil) — Süt ve süt ürünleri (laktoz dâhil)
- Sert kabuklu meyveler — Badem, fındık, ceviz, kaju fıstığı, pikan cevizi, brezilya fındığı, antep fıstığı, macadamia ve Queensland fındığı ve ürünleri
- Kereviz — Kereviz ve kereviz ürünleri
- Hardal — Hardal ve hardal ürünleri
- Susam tohumu — Susam tohumu ve susam tohumu ürünleri
- Kükürt dioksit ve sülfitler — Toplam SO₂ cinsinden 10 mg/kg veya 10 mg/L’den fazla olanlar
- Acı bakla — Acı bakla ve acı bakla ürünleri
- Yumuşakçalar — Yumuşakçalar ve ürünleri
Alerjen listesi Ek-1’dedir. Ek-2, “etiketinde ilave zorunlu bilgiler bulunması gereken gıdalar” listesidir.
Porsiyon — Madde 41 ve Ek-12
Porsiyon büyüklüğü serbestçe seçilemez; Ek-12’deki miktarlar esas alınır. Gramaj’da Ek-12’nin tamamı (83 kategori) seçilebilir hâlde yüklüdür. Porsiyon adedi, net miktarın porsiyon büyüklüğüne bölünüp en yakın tam sayıya yuvarlanmasıyla bulunur (Madde 41/3).
Referans alım — Ek-9 Bölüm 2
Yetişkinler için referans alım değerleri (isteğe bağlı sütun):
- Enerji 8400 kJ / 2000 kcal
- Toplam yağ 70 g · Doymuş yağ 20 g
- Karbonhidrat 260 g · Şeker 90 g
- Protein 50 g · Lif 25 g
- Tuz 6 g (sodyum 2,4 g)
Veri kaynakları
Hesaplama, hammaddelerin bilinen ortalama değerlerine dayanır (Madde 37/(3)-b). Bu değerlerin geldiği kaynaklar ve kullanım koşulları:
Besin değeri kaynakları
- U.S. Department of Agriculture, FoodData Central — SR Legacy ve Foundation Foods — ABD federal hükûmet eseri, kamu malı. ABD gıdalarını temsil eder; Türkiye’ye özgü hammaddede TürKomp esastır.
Kaynak gösterimi yalnızca nezaket değil, lisans şartıdır: TürKomp’un kullanım koşulları verisinin kullanıldığı sayfada tıklanabilir bağlantı verilmesini zorunlu tutar. Etiket çıktısının altında da kaynak satırı basılır.
Değerler ortalamadır ve ölçüm belirsizliği taşır. Kullandığınız partinin gerçek bileşimi hasat, tedarikçi ve işleme koşullarına göre değişebilir; kesinlik gerektiğinde tedarikçi analiz belgesini esas alın.
Kapsamadıklarımız
Aşağıdakiler mevzuatın parçasıdır ama Gramaj’da uygulanmıyor. Ürününüz bunlardan birini gerektiriyorsa etiketi bir gıda mühendisine kontrol ettirin:
- Bileşik bileşen açılımı — sos içindeki sosun kendi bileşenlerinin parantez içinde verilmesi (Madde 22, Ek-4).
- Vitamin ve mineral beyanı — Ek-9 Bölüm 1’deki belirgin miktar eşikleri ve birimleri.
- Beslenme ve sağlık beyanları — “düşük yağlı”, “şeker ilavesiz”, “lif kaynağı” gibi beyanların koşulları kontrol edilmiyor.
- Ek-5’teki QUID istisnaları — süzme ağırlığı, mevzuatça zaten zorunlu miktarlar, %2’nin altındaki aroma vericiler. Bunları arayüzde elle işaretlemeniz gerekir.
- Toleranslar (Kılavuz Tablo 1–2) — bunlar resmî kontrolde analiz sonucunu değerlendirmek içindir, etiket üretiminde kullanılmaz.
- Takviye edici gıdalar — Madde 35/(1) bu bölümü takviye edici gıdalara uygulamıyor; ayrı ve daha riskli mevzuat.